23 december 2017

‘Moet Poetin straks het beleid bepalen?’

Strategische minderheid gemeenten tegen verkoop aandelen Eneco

Sinds energiebedrijf Eneco begin dit jaar is afgesplitst van netwerkbedrijf Stedin staat een aantal gemeenten te popelen om hun aandelen te gelde te maken. Het levert immers een leuk zakcentje op voor de gemeentekas. ‘Niet doen!’ of ‘Kijk uit!’, roept een koor van criticasters, onder wie de bonden. Zo’n stap kost mogelijk banen, de groene uitstraling verwatert en het risico is groot dat Eneco in handen van een verkeerd private-equityfonds valt.

aandelen-Eneco2‘Energie wordt steeds belangrijker de komende jaren. Dan kun je als overheid maar beter een vinger in de pap hebben’, waarschuwt Herbert Raat, VVD-wethouder Financiën en Economische Zaken in Amstelveen. De buurgemeente van Amsterdam, daarbij gesteund door de voltallige gemeenteraad, peinst er niet over om haar aandelen in Eneco van de hand te doen. Samen met 52 andere gemeenten is Amstelveen eigenaar van het energiebedrijf. Het is een erfenis uit de tijd van de gemeentelijke nutsbedrijven, waaruit de Nederlandse energiereus is ontstaan.

Zwart scenario

Hoewel jaarlijks een fors bedrag aan dividend wordt bijgeschreven op de gemeentelijke bankrekeningen, hebben onder meer grootaandeelhouders Rotterdam (31,6procent) en Dordrecht (9 procent) hun aandelen in de etalage gezet. Den Haag (16,5 procent), de andere grootaandeelhouder, houdt, net als Amstelveen, Schiedam en Delft haar aandelen liever in portefeuille. Niet alleen vanwege het voordeel van de vaste baten, maar ook omdat zij net als CNV, FNV, Greenpeace, Milieudefensie en Greencrowd (investeert en financiert via crowdfunding in duurzame energie-projecten, red.) vrezen voor baanverlies, aantasting van het groene karakter en het grote risico dat Eneco in handen van verkeerde private-equityfondsen valt.

CNV Overheid & Publieke Diensten waarschuwt dat het niet de eerste keer zou zijn dat op die manier kapitaal uit een organisatie wordt getrokken en de boel vervolgens opgeknipt en doorverkocht. De zorg voor dit zwarte scenario is volgens de bond door de huidige aandeelhouderscommissie nauwelijks weggenomen. Er lijkt eerder te worden voorgesorteerd op verkoop, waarbij slechts de maximale financiële opbrengst leidend is.

aandelen-EnecoLakmoesproef

Intussen raakt het proces van wel of niet verkopen in een beslissende fase. Vrijwel alle aandeelhoudende gemeenten hebben een principebesluit genomen. Op dit moment heeft 74,54 procent aangegeven de aandelen te willen verkopen, kiest 24,78 procent voor behoud en heeft 0,68 procent geen keuze gemaakt, wat wordt beschouwd als ‘behouden’. Omdat een eventuele koper 75 procent van de aandelen nodig heeft om de statuten van Eneco in zijn voordeel te wijzigen, vormen de verkiezingen van maart de lakmoesproef. De nieuwe gemeenteraden beslissen over definitief behoud of verkoop.

Kip met gouden eieren

‘Ik ben nooit voorstander van splitsing geweest’, zegt de Amstelveense wethouder Raat. ‘Bij cruciale zaken als energie, water, vervoer en veiligheid, moet je als overheid aan het roer staan. Neem KLM, onlangs riep VNONCW-voorzitter Hans de Boer op om aandelen Air France/KLM te kopen, zodat Nederland meer invloed krijgt op de beleidsbepalers in Parijs. Wij zijn hier soms grenzeloos naïef. De Europese Unie bepaalt dat netwerkbedrijven en energieleveranciers moeten worden gesplitst, en wij voeren dat, in tegenstelling tot onze buren, braaf uit. Ik vind, als je iets te vertellen wil hebben in een bedrijf moet je wel eigenaar zijn.

Trouwens, we zouden wel gek zijn om de kip met de gouden eieren te slachten. Vanaf 2008 toen we ook weigerden te verkopen, hebben de aandelen Eneco, die nog altijd meer waard worden, ons een dividend opgeleverd van €10 miljoen.’ Volgens Raat is de privatisering doorgeschoten. ‘Van college tot de raad en van links tot rechts zijn we in Amstelveen doordrongen van de schaduwkant. Zeker in relatie tot de kosten, het milieu en de werkgelegenheid.’

Geen garantie werkgelegenheid

aandelen-Eneco3De visie van partij- en ambtsgenoot Jasper Mos, VVD-wethouder Financiën en Economische Zaken in Dordrecht, staat diametraal op die van Raat. ‘Moet een overheid aandeelhouder zijn van een inmiddels, na de splitsing van Stedin, commerciële aftakking van het vroegere nutsbedrijf? Zowel binnen het college als de raad zijn we van mening dat dit niet wenselijk is. Eneco is intussen ook een behoorlijke speler in het buitenland. Het valt aan de burgers van onze stad moeilijk uit te leggen dat we daar, met alle risico’s van dien, aandeelhouder van zijn.’

Mos verzekert dat het beslist niet om de opbrengst van de aandelenverkoop gaat. ‘We ontvangen jaarlijks een stabiel dividend, want Eneco doet het bedrijfseconomisch goed. Een koper of investeerder zou gek zijn om niets te doen met de duurzaamheid van het bedrijf. Het is ook een van onze voorwaarden voor verkoop. Een garantie voor werkgelegenheid vind ik een ander geval. Ook in overheidshanden en gezocht naar synergievoordelen, zoals bij Oxxio, nu hun label voor groene stroom. Toen bleek de werkgelegenheid niet gegarandeerd. Bovendien hebben wij als gemeente de laatste vijf jaar ook de nodige reorganisaties gekend.’

Ideologische keuze

‘Eneco is het laatste grote energiebedrijf dat nog in Nederlandse handen is, en ook nog eens duurzaam. En dat wordt aangeboden aan de hoogste bieder? Dat is zuur’, vindt Joris Wijnhoven, campagneleider klimaat en energie van milieubeschermingsorganisatie Greenpeace. ‘Zuur, omdat Eneco als geen ander al heel vroeg de keus heeft gemaakt alleen nog te investeren in duurzame, schone energie waar ook nog eens veel werkgelegenheid mee is gemoeid. We zijn toch al niet zo blij met wat de privatisering in de energiesector Nederland heeft gebracht. Namelijk veel overcapaciteit, vooral in de vorm van kolencentrales. Waarom zou je als gemeente zo’n mooi bedrijf, waar je ook nog eens invloed op hebt als het gaat om duurzaamheid, verpatsen?

Het is als overheid toch al zo moeilijk om bedrijven in het gareel te krijgen als het gaat om duurzaamheid. Ik vind de ideologische keuze in Rotterdam en Dordrecht om geen eigen bedrijf te willen hebben als overheid, nogal tegenstrijdig in een markt die wordt gedomineerd door staatsbedrijven.’ Wijnhoven wijst op het gevaar van een eventuele overname van de aandelen door het Russische staatsbedrijf Gazprom. ‘Niet ondenkbeeldig, want ze zijn heel actief op de Europese markt. Maar willen we serieus dat Poetin straks gaat bepalen hoe het er bij Eneco aan toe gaat?

Ben je ook kritisch en zie je Eneco liever niet in verkeerde handen vallen? Teken dan de petitie op www.enecoblijftvanons.nl en laat je stem horen vóór duurzaamheid en werkgelegenheid.

Ga hier naar de cao-pagina van Eneco.